1000 Ooit Dingen.....

Nou ja, duizend?.....
Maar in ieder geval brak er een periode aan waarin er zóveel werk op me af kwam, dat ik bijna alleen nog maar voor het Land van Ooit bezig was. Doordat er vele dingen door elkaar gingen lopen, kan ik me de juiste chronologie niet meer zo goed herinneren.
Volgens mij was het ergens in juni 1990 (AD-2) toen ik aan de ontwerpen en illustraties van deze post begon.
Hoe dan ook, het was de bedoeling om o.a. een hele reeks produkten te ontwikkelen die in de souvenirwinkel 1000 Ooit Dingen te koop zouden worden aangeboden. In eerste instantie werd er gedacht aan b.v. bouwplaten van het Roze Kasteel en een Ridderhelm, groeiposters, t-shirts, slabbertjes, poezieplaatjes, etiketten, kinderbriefpapier, trek- en aankleedpoppen, enz, enz.
Daarnaast wilde Marc ontwerpen voor een visum en/of een abonnement en een paspoort.

Veel van het materiaal dat ik in dit hoofdstuk laat zien heeft de schetsfase nooit overleefd, domweg omdat er niet genoeg tijd was om e.e.a. te realiseren, omdat er andere prioriteiten kwamen of omdat het budget niet toereikend bleek te zijn.
Andere ontwerpen werden wél gerealiseerd en zullen veel mensen herkennen; o.a. een paar van de briefpapieren.

Aan de bouwplaten wil ik een apart hoofdstuk wijden, dus daarover de volgende keer graag meer.

Zoals gewoonlijk begon ik eerst maar eens om mijn ideeën op papier te zetten.

"Verder ontwikkelen" heb ik er in potlood bijgeschreven, nadat Marc en Marjan de schetsen hadden gezien en beoordeeld. Ik stelde me een soort Lacoste-achtige vorm voor; een soort van exclusief. Het is er jammer genoeg nooit meer van gekomen. Evenals de realisatie van de volgende ontwerpjes.
Omdat ik in een grijs verleden ook mijn meesterteken had gehaald en mezelf dus goudsmid mocht noemen, was ik van plan om de prototypen van deze sieraden zelf te gaan maken en ze vervolgens te laten gieten.
Marjan was niet erg enthousiast over deze ontwerpen; niet omdat ze de potentie ervan niet inzag, maar meer omdat ze niet aan haar eigen smaak beantwoordden. Iedereen die haar kent zal beamen dat zij een barokke stijl voorstond en daar voldeden deze ontwerpen in het geheel niet aan. Wel vond ze het best als ik ermee door zou gaan. Zoals gezegd kwam er in dit geval ook niets meer van, omdat er andere prioriteiten kwamen.

Bij de volgende schets dacht ik aan een toepassing op b.v. badhanddoeken, slabbetjes, een paraplu of/en op dekbedovertrekken. De toepassing op een kunststof "slabberbakje' - of hoe noem je zo'n ding eigenlijk - leek me ook heel aardig.

Dit idee heb ik verder in z/w-lijn uitgewerkt........

...........en heb ik vervolgens slechts eenmaal toegepast gezien, ik dacht in een aflevering van het OoitNieuws, met een olijfgroene steunkleur.

Een ander idee was een groeiposter. Hiervoor heb ik twee verschillende schetsen gemaakt.
Op de eerste staat Rak de Reiger nog afgebeeld in zijn allereerste uitdossing. Niet lang daarna kreeg Rak een nieuw uiterlijk, wat betekende dat deze schets achterhaald bleek te zijn. Hoewel ik nog altijd een zwak heb voor deze tekening - hij straalt m.i. een vrolijke dynamiek uit - heb ik Rak niet meer aangepast en is ook deze illustratie in de kast blijven liggen.

De volgende daarentegen heb ik wel uitgewerkt, hoewel het uiterlijk van deze ridder eigenlijk niet Ooits genoeg werd bevonden. De bedoeling was om t.b.v. de toepassing als groeiposter in het zwaard een cm-verdeling op te nemen.

Een groeiposter is het nooit geworden en of deze tekening überhaupt ooit is gebruikt weet ik niet; volgens mij niet! Later heb ik wel een hele nieuwe versie gemaakt van deze ridder, die o.a. in een reclamecampagne (in 2004) is gebruikt, waarover later meer.

Het lag natuurlijk voor de hand dat er ook postzegels zouden komen; elk zichzelf respecterend land heeft tenslotte een mooie collectie postzegels.
Ik maakte deze vier schetsen, die ik vervolgens ook in kleur uitgewerkt heb, maar waar ik geen voorbeelden van heb, behalve op de toepassingen iets verderop.

Plus een achtergrond. Ik had bedacht dat dit tekstblokje in een kleurgradatie door de illustraties heen als achtergrond moest worden afgedrukt. Ik weet niet zeker of het helemaal duidelijk is wat ik precies voor ogen had. Verderop in deze aflevering heb ik dit idee iets verder uitgewerkt; op de enveloppe van de Luie Lakei.

Het wordt een beetje eentonig, maar ook de postzegels werden nooit gerealiseerd. Wèl werden de illustraties voor de postzegels gebruikt voor bekers en glaswerk, waarvan ik er zelf nog twee heb.

Ook kwam ik met een paar ideeën voor een abonnement of een 10-ritten kaart of iets dergelijks, en dan in de vorm van een sleutel (van het Land van Ooit natuurlijk) of een kroontje. Ook deed ik in deze schets al een poging om tot een vorm voor een paspoort te komen.

Aan dat idee voor een paspoort ben ik verder gaan werken. Dit is een eerste poging voor de omslag; ik had hierbij de ingang tot de Koningssael in gedachten.

Het mocht iets voornamer......

Deze vorm werd gewaardeerd en heb ik verder uitgewerkt tot een definitief ontwerp.

Nou ja, definitief.....er was nog één kleine verandering noodzakelijk en dat was de naam van het document: geen paspoort, maar PoortPas. Het moest natuurlijk op zijn Ooits, logisch!
Ik werkte deze tekening vervolgens in z/w-halftoon uit; gewassen inkt, zeg maar.

En bij een paar kopieën van deze versie voegde ik wat kleur toe om te kijken hoe dat uitpakte.

Uiteindelijk is de z/w-halftoon versie in één kleur gedrukt; voor zover ik weet in een groene en een blauwe versie.

De PoortPas kwam er dus, evenals een 3-tal verschillende briefpapieren met bijbehorende enveloppen. Voor een kinderbriefpapier dacht ik natuurlijk als eerste aan Sap de Aardwortel. De bedoeling was dat er in het uitgespaarde wit van het blad kon worden geschreven. Ellenlange epistels kon je er natuurlijk niet op kwijt, maar gezien de leeftijd van de doelgroep was het ook niet te verwachten dat dat ooit zou gebeuren.

Ook dit ontwerp werd goed ontvangen en kon ik dus gaan uitwerken. Zoals gebruikelijk eerst in schets, zodat er nog van alles kon worden veranderd of aangepast.

Dat bleek verder niet nodig, maar Marjan wilde er wel graag een bijpassende enveloppe bij. Dit is een eerste poging die het overigens niet haalde.

Het werd deze, waarbij ik vooral de aandacht vestigde op het Rode Oortje!

Zo had ik ook een versie bedacht met Kos; maar dan meer als b.v. een notitieblok, waarbij onderstaande tekening dan als omslag fungeerde, maar wel in deze vorm gestansd.
Een toepassing op een t-shirt zou ook kunnen. Of een poezieplaatje?

Ook dit werd een kinderbriefpapier. Net zoals dat van Sap werd ook deze op A-5 formaat afgedrukt en in - ik geloof - pakketjes van 10 stuks inclusief bijbehorende enveloppen in een cellofaanverpakking aangeboden.
Mijn eerste idee voor de enveloppe van Kos was zijn hoefafdruk (of handtekening); dat werd hem dus niet.....

.......maar deze wel, met de nadruk op zijn snor. Uiteraard!

Aan wie het derde briefpapier zou worden gewijd, werd pas gaandeweg duidelijk. In eerste instantie had ik een fantasie figuur bedacht; een soort schrijver. eerst nog heel ruw.....

.....maar al schetsend kreeg hij vorm, waarbij ik een kroontjespen als leitmotiv in gedachten had. Marjan vond de vorm uitstekend, maar het figuurtje werd afgekeurd; ze had associaties met iets grieks of zo.

Maar eenzelfde opzet met de Luie Lakei zou helemaal goed zijn. Zo gezegd, zo gedaan. En zoals wel vaker had ze natuurlijk gelijk. Dit was veel beter en Ooitser; het was midden in de roos.

....evenals de bijbehorende enveloppe.

Ik faxte - jaja, e-mailen was er in die tijd nog niet bij - Marjan de schetsen als ware de brief opgestuurd. Hierbij maakte ik gebruik van het ontwerpje van de postzegel waar ik het eerder over had, zodat ze ook een idee kreeg van mijn bedoeling met díe ontwerpen.

Zoals gezegd waren deze illustraties helemaal goed en na verloop van tijd kreeg ik onderstaande post toegestuurd. Ik was aangenaam verrast door wat ik zag. Deze illustraties - vooral die van het briefpapier - zijn vervolgens erg vaak en voor allerlei doeleinden gebruikt.

En tot slot van deze post nogmaals een smetteloze versie van het Luie Lakei briefpapier, alsmede die van Sap en Kos en om de collectie briefpapier met mijn illustraties, die er tot dan toe beschikbaar was of in gebruik was, te completeren, heb ik ze hier allemaal nog eens op een rijtje gezet. Tot mijn verrassing waren er inmiddels namelijk ook briefpapieren in omloop met illustraties die ik al eerder had gemaakt. Dus in omgekeerd chronologische volgorde...

Het Staatenboek

Het heeft even geduurd, maar bereidt u voor op een lang verhaal.

Op 2 oktober 1989 stuurde Marc mij een ruw concept toe van het Staatenboek.
Het manuscript bestond uit een verzameling korte verhalen; over de geschiedenis van Ooit, uitleg over de Ooitgroet, de organisatie van het bestuur, uitleg over de symboliek van het wapen en verder werden alle karakters die op dat moment een rol speelden in het Land voorgesteld en van perspectief voorzien. Te beginnen met de Gouverneur en natuurlijk Rondalia en Wildebras. Daarnaast kwamen de Luie Lakei, Rak de Reiger, Sterk de Ridderman, de reuzen Dan, Toen en Ooit, Graniet-Sterker-Dan-Ik-Kan-Niet, Kos met de Snor en Sap de Aardwortel uitgebreid aan bod en het manuscript werd afgesloten met de teksten van twee liedjes.
De bedoeling was dat er een aantal illustraties die ik al eerder had gemaakt, opnieuw gebruikt zou gaan worden, zoals de ansichtkaarten, de landkaart en de tekeningen van de Ooitgroet. Het geheel moest worden aangevuld met een tiental nieuwe illustraties.
De eerste nieuwe illustratie, die ik maakte was er een van de Gouverneur in zijn werkkamer. Dit is een eerste schets in kleur.

Behalve originele schetsen en hier en daar een afgekeurde illustratie beschik ik helemaal niet meer over origineel materiaal, dus de meeste definitieve versies van illustraties die ik door dit hele blog heen laat zien zijn vrijwel allemaal scans van de gedrukte afbeeldingen. Omdat deze illustratie nooit gebruikt is , beschik ik in dit geval helaas alleen maar over een z/w-kopie.

In deze illustratie heb ik de gouverneur afgebeeld in zijn allereerste - hoe zal ik het zeggen - tenue, gewaad, kostuum? Eerlijk gezegd een beetje een hobbezakje, nietwaar?

Dat kon en moest beter, vond Marjan. Er kwam dus al snel een nieuw Gouverneurskostuum. Dat betekende dat ik de illustratie moest aanpassen aan de nieuwe situatie. Ik maakte dus een nieuwe schets, overigens ook met wat meer aandacht voor de detaillering van de achtergrond, want ik had een soort homo universalis voor ogen.

Leuk hoor John, maar dat skelet kan echt niet! Nog maar wat boeken dan, en nog meer flessen en stolpen en schriftrollen.

En de definitieve versie. Deze is wel gebruikt, maar niet voor het Staatenboek (dat is er tenslotte nooit gekomen; in ieder geval niet in deze vorm). Deze komt uit de folder van AD 4 (1992).

En een gespiegelde detailversie uit nog een latere uitgave, n.l. "De Wereld van uw Stoutste Dromen, een avonturenboek uit Het Land van Ooit" uit 2002. Maar daarover later meer.

In de "Organisatieboom" werden de verschillende ministeries en kabinetten gepresenteerd.
Ik citeer:
De regering van Het Land van Ooit ziet er zo uit:
1 Het Ministerie van de Plaatsheren, de Ooiters die voor de Ooitgroet zorgen, alle buitenlanders ontvangen en de parkeerterreinen voor auto, fiets en motor beheren.
2 Het Kabinet van de Hofdames, de Ooiters die de visa (bewijs tot toetreding) verstrekken.
3 Het Kabinet van de Freules, de Ooiters die de informatie geven, rondleidingen verzorgen en weten wie jarig is.
4 Het Ministerie van de Servanten, de Ooiters die voor limonade, taart en koek zorgen.
5 Het Ministerie van de Attractanten, de Ooiters die de attracties verzorgen.
6 Het Ministerie van de Briljanten, de Ooiters die het land netjes houden.
7 Het Kabinet van de Lavanten, de Ooiters die de kleding verzorgen.
8 Het Ministerie van de Vivanten, de Ooiters die de tuinen onderhouden.
9 Het Ministerie van de Geniasten, de Ooiters die deel uitmaken van de technische dienst.
10 Het Ministerie van de Theatranten, de Ooiters die voor de theaters en de paarden zorgen.
11 Het Ministerie van de Administranten, de Ooiters die de OoitSenten bewaren.

Van deze illustratie heb ik alleen nog maar een onvoltooide potloodschets. Ik heb er wel een definitieve versie in kleur van gemaakt, maar die heb ik sindsdien nooit meer in enige vorm of in druk teruggezien.

Deze illustratie maakte ik bij het verhaal van De Luie Lakei, die een anecdote vertelde over een "zenuwachtige dienstmaagd, die per ongeluk enige druppels rode wijn op de kraag en in de hals van een der gasten, een jonge gravin, schonk".

Hij vervolgt, en ik citeer: " Zij gilde het uit alsof zij vermoord werd en terwijl een stroompje rode wijn langzaam van haar hals naar haar Gravinnespietje liep, probeerde ik met mijn kanten zakdoekje, dat ik altijd in mijn rechtermouw draag, het heel vervelende af te wenden door dat stroompje rode wijn, voordat het haar schapje had bereikt, te onderscheppen."

Alle illustraties uit deze post zijn nooit gebruikt voor het oorspronkelijke doel, n.l. het Staatenboek, omdat dat boek nooit verschenen is. Toch zijn er een aantal, waaronder de volgende, die wel voor andere doeleinden zijn gebruikt.

Zo is deze, evenals de zenuwachtige dienstmaagd en de Gouverneur, bijvoorbeeld afgebeeld op de folder "Voorlichting voor Delegaties uit het Buitenland" uit AD 3 (1991).

De volgende illustraties waren bedoeld voor het hoofdstuk over Dan, Toen en Ooit.
Ook hier droeg de Gouverneur in eerste opzet zijn oorspronkelijke "hobbezakje".
Deze illustratie hoort bij de passage:
"De Gouverneur werd direct gewaarschuwd en die klom in de hoogste toren van het kasteel om goed te kunnen kijken wat er allemaal aan de hand was. De Luie Lakei moest hem een verrekijker brengen en een papier en pen zodat hij neer kon schrijven wat hij allemaal zag."

En een detail dat jaren later (in 2002) ook gebruikt is in "De Wereld van uw Stoutste Dromen".

En ook hier weer een tweede versie in potlood met de Gouverneur in zijn nieuwe outfit en met een iets ander perspectief.

Ook van de definitieve illustratie heb ik slechts een z/w-kopie overgehouden.

Dan, Toen en Ooit stellen zich voor aan de gouverneur.

"....en soms wonen er vogels in, zei Ooit" over de bomen die uit hun hoofden groeiden.
Dit is een eerste schets in kleur.

De definitieve illustratie en de vorige van de drie reuzen met de Gouverneur zijn beiden gebruikt in "De Wereld van uw Stoutste Dromen".

En deze met de boom helemaal, stond achter op "Kloontje's Reuzenboek", het programmaboek van Kloontje, de theatershow.

Ook deze tekening is vele malen gebruikt. Onder andere op briefpapier, folders, het Graniet Telegram, enz. enz.
"En soms til ik wel eens een paard voor ze op, maar dan moet ik wel goede zin hebben, hoor."

Deze laatste was een afsluitende illustratie. Marc had als aanwijzing opgeschreven "vriendelijk kijkende bomen met aan de horizon Rondalia te paard". Omdat het vrijwel ondoenlijk is om een herkenbare Rondalia aan de horizon te tekenen, koos ik voor een iets andere variant.
Dit is een scan uit de folder van AD 4 (1992) Voorlichting voor Delegaties uit het Buitenland (Groepen); de enige toepassing van deze tekening die ik ken.

De OoitSenten

Marc had het briljante idee om het Land van Ooit zijn eigen valuta mee te geven, die door de Anderlandse gasten konden worden verkregen bij de Bank van Ooit in de Koningssael en bij vertrek eventueel weer konden worden omgewisseld tegen hun eigen valuta. Met deze OoitSenten - let op de twee hoofdletters - konden de Anderlanders overal in het Land betalen.
Het ging niet om muntgeld, maar om bankbiljetten.
Marc wilde 6 biljetten met de waarden 25, 50, 100, 250, 500 en 1000 OoitSent.

Dit was beslist één van de leukere projecten die ik voor Ooit gedaan heb.

Het toeval wilde dat er juist in die tijd in het Stedelijk Museum in Amsterdam in samenwerking met de Nederlandsche Bank een overzichtstentoonstelling gehouden werd over de geschiedenis van de Nederlandse bankbiljetten, alwaar ik eerst maar eens mijn licht ging opsteken.
We schrijven nog steeds 1989 en de tentoonstelling heette "Vorm van geld: 175 jaar Nederlandse bankbiljetten". Prachtige ontwerpen met natuurlijk als absolute hoogtepunten de ontwerpen die "Ootje" Oxenaar maakte voor de Zonnebloem (50 gulden), de Snip (100 gulden) en - misschien wel de mooiste - de Vuurtoren (250 gulden).
Zonder ook maar in de verste verte de pretentie te hebben om in zijn schaduw te kunnen staan, ben ik aan het schetsen gegaan op zoek naar een aansprekende vorm.

Er werd afgesproken om - vanzelfsprekend natuurlijk - een 6-tal Ooitse elementen als beeld te gebruiken: de Ooitgroet, Reus Dan, Wildebras, Rondalia, Kos met de Snor en Sap de aardwortel. De bijbehorende geldwaarde was nog onduidelijk.
Voor de keerzijde leek het me logisch om uit te gaan van het wapen van Ooit.

Hmmm, wel erg voor de hand liggend, hè?
Een tijd lang hield ik vast aan onderstaand idee als achtergrond voor de keerzijde; uiteindelijk haalde deze versie het niet.

Op zoek naar een vorm voor de Ooitgroet.

De oplossing om de geldwaarde in een schild te zetten bleek goed te werken, omdat deze vorm - als je het biljet tegen het licht hield - samenviel met het wapenschild op de keerzijde.
Langzaam maar zeker krijgen de biljetten hun uiteindelijke vorm, hoewel ik bij de keerzijde nog steeds uitging van het oorspronkelijke idee.

De Nederlandse bankbiljetten hadden vele inventieve elementen om het eventuele valsemunters erg moeilijk te maken. Zo had bijvoorbeeld de Vuurtoren (als ik mij niet vergis) een heel klein plaatje van een scholekster, die aan de voorzijde slechts gedeeltelijk was uitgewerkt. Als je het biljet tegen het licht hield, zag je pas het volledige beeld omdat de ontbrekende delen op de keerzijde waren afgebeeld. Slechts op die manier werd het beeld compleet. Dit idee heb ik schaamteloos gejat, hetgeen op onderstaand detail te zien is.

De bedoeling was om de ontbrekende delen van het wapen op de keerzijde af te drukken.
Dit bleek technisch te ingewikkeld om uit te voeren, of liever gezegd, het was technisch beslist mogelijk, maar omdat het zo nauw luisterde - voor- en keerzijde moesten natuurlijk perfect over elkaar heen gelegd kunnen worden - werd deze optie veel te kostbaar en dus afgeblazen.

Uiteindelijk besloot ik voor de keerzijde - vanzelfsprekend in overleg met Marjan - een gemarmerde versie van het wapen te maken, waarvan hier een snelle schets. Later heb ik een dergelijke oplossing nog meerdere keren gebruikt voor bijvoorbeeld briefpapier.

Deze versie met Rondalia en Wildebras haalde het ook niet. Het was natuurlijk veel logischer om hun zwanengedaante te gebruiken en dat leverde mijns inziens de twee sterkste en meest Ooitse ontwerpen op. Aan hen werd dan ook - en natuurlijk - de grootste (geld)waarde toegekend; 500 en 1000 OoitSent.

50 OoitSent was volstrekt uit den boze voor deze versie van Wildebras......

.....en Rondalia moest absoluut een kroontje!

En toen konden de ontwerpen naar de drukker. En dat is misschien wel het allerleukste van dit project: de OoitSenten zijn gedrukt bij dé drukker van de Nederlandse bankbiljetten, Joh. Enschede en Zonen in Haarlem. Marjan zorgde er wel voor dat ze er fantastisch uit kwamen te zien, compleet met een bijzondere druktechniek, de zogenaamde irisdruk (het kleurverloop in de biljetten), waardoor het geheel er naar mijn smaak heel chique uitzag. In ieder geval waren we er allemaal heel erg blij mee en trots op.